byliny ogrodowe

Byliny ogrodowe

 

Byliny ogrodowe są zielonymi roślinami wieloletnimi, zimującymi w gruncie i wyrastającymi ponownie każdego roku. Ich pędy nadziemne, po wydaniu kwiatów i nasion, zwykle zasychają, natomiast żywe pozostają części podziemne – korzenie, kłącza lub rozłogi. Zdarzają się również w tej grupie takie, które nie tracą ulistnienia (zimozielone). Wśród bylin znajdują się zarówno niskie, kilkucentymetrowej wysokości gatunki okrywowe, jak i wysokie okazy, sięgające prawie 2 m.

Wybór bylin jest olbrzymi i są one bardzo zróżnicowane pod względem wymagań co do gleby, stanowiska i temperatury. Dzięki takiemu urozmaiceniu, można dobrać właściwie rośliny do każdego ogrodu, zwłaszcza gdy zastosujemy je oryginalnie i z fantazją.

Stanowisko i podłoże

Wybierając miejsce do posadzenia bylin pamiętajmy, że będą one rosnąć na tym miejscu przez kilka, a może nawet kilkanaście lat. Najważniejsze jest więc na początku staranne przygotowanie podłoża. Przede wszystkim dokładnie usuwamy chwasty stałe, zwłaszcza takie jak perz i mniszek. Następnie głęboko i starannie przekopujemy glebę wnosząc do niej dawkę kompostu lub rozłożonego obornika. Powierzchnię wyrównujemy grabiami. Przed posadzeniem, sadzonki bylin układamy na przygotowanej rabacie i oceniamy efekt dekoracyjny. Wyobrażamy sobie wielkość, jaką osiągną ostatecznie i dostosowujemy do niej odstępy. Pamiętajmy przy tym, że rośliny okrywające glebę utworzą najładniejszy kobierzec wówczas, gdy posadzimy je gęstymi kępami. Inne byliny będą wyglądały najefektowniej na szerokiej rabacie, gdy posadzimy je grupami po 3-5 sztuk. 

Sadzenie 

Po ułożeniu kompozycji przystępujemy do sadzenia. Najlepiej kupować sadzonki ukorzenione, w doniczkach. Właśnie takie oferujemy w naszej szkółce roślin w Starym Grabiążu. Około godzinę przed sadzeniem podlewamy rośliny. Jeżeli gleba w doniczce jest bardzo przesuszona, możemy rośliny zanurzyć w wiadrze z wodą. Bezpośrednio przed sadzeniem wybijamy rośliny z doniczek i delikatnie rozluźniamy korzenie. Łopatką lub łopatą, jeżeli roślina jest większa, wykopujemy dołek i umieszczamy w nim przygotowane sadzonki. Zasypujemy dołek ziemią i ubijamy ją rękami lub udeptujemy, aby zlikwidować przestwory wypełnione powietrzem. Rabatę zasadzamy roślinami posuwając się metodycznie od jednego końca rabaty do drugiego. Po posadzeniu byliny obficie je podlewamy.

Czas sadzenia bylin oferowanych w doniczkach trwa cały sezon wegetacyjny. Najlepszym okresem jest wiosna, choć sadzenie we wrześniu, a nawet w październiku także daje dobre wyniki. Byliny posadzone późną jesienią, ze względu na krótki czas jaki został im na ukorzenienie i zaaklimatyzowanie się w nowych warunkach, powinny być zabezpieczone na zimę przed przemarznięciem.  Można je obsypać korą, kompostem, okryć agrowłókniną, słomą albo stroiszem z gałązek świerkowych. Pamiętajmy o gryzoniach, które uwielbiają gnieździć się w takich miejscach i wysypujmy trutkę w pojemnikach chroniących ją przed zamoczeniem.

Gęstość sadzenia bylin zależy od siły wzrostu, charakterystycznej dla gatunku i odmiany. Przyjmuje się, że na 1 m2 sadzi się:

- 4 rośliny gatunków wyrastających na wysokość 100-200 cm,

- 6-8 roślin wyrastających na 60-100 cm,

- 10 roślin wyrastających na 25-30 cm,

- 15 roślin mniejszych niż 25 cm.

Są to oczywiście przybliżone dane. Dużo zależy od kształtu rabaty, roślin w towarzystwie których będą posadzone byliny i wielkości zakupionej sadzonki. Bez względu na wielkość ogrodu, rośliny posadzone grupowo zapewniają lepszy efekt od posadzonych pojedynczo. Duże, jednobarwne plamy są znacznie ładniejsze od mieszaniny różnych kolorów.

Tradycyjnie rabaty bylinowe są przeznaczone do oglądani z jednej strony, toteż rośliny najwyższe umieszcza się w tyle, a najniższe z przodu. Rabaty te nadają się do długich, wąskich ogrodów, w których nie ma miejsca dla rabat dwustronnych. Szerokość rabaty do 120 cm ułatwia pielęgnację roślin. Jeżeli pozwala na to miejsce, pozostawmy z tyłu rabaty wąskie przejście, które ułatwi dojście do roślin w trakcie okresu wegetacji i wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych.

Mając dość miejsca możemy założyć bardziej interesującą rabatę dwustronną. Obchodząc ją dookoła odkrywamy różne jej oblicza. W takim przypadku najwyższe rośliny sadzimy pośrodku, a ku brzegom stopniowo coraz niższe.

Można też tworzyć rabaty mieszane. Łączymy na nich byliny z roślinami jednorocznymi, krzewami i drzewami. Byliny z powodzeniem sprawdzą się również na większych powierzchniach, w zastępstwie trawników, zwłaszcza w miejscach cienistych i trudno dostępnych. W tej roli najlepsze są ekspansywne gatunki okrywowe i zadarniające.

Byliny można również sadzić w założeniach o specjalnym charakterze – w ogrodach skalnych, wodnych, wśród wrzosów i różaneczników lub na rozległych powierzchniach obsadzanych w sposób naturalistyczny, na przykład: na łąkach kwietnych, leśnych działkach lub ogrodach na dachach.

Niektóre byliny, na przykład mięta, stają się szybko agresywne i zajmują coraz większą powierzchnię. Dobrym pomysłem jest posadzić je w dużym pojemniku lub donicy. Pamiętajmy, aby pojemnik miał otwory w dnie. Naczynie zakopujemy w ziemi po same brzegi. Dno pojemnika pokrywamy taką warstwą ziemi doniczkowej lub ogrodowej, aby bryła korzeniowa sadzonej rośliny znalazła się na właściwym poziomie. Jej boki obsypujemy ziemią i uciskamy, aby ustabilizować posadzoną roślinę i podlewamy. Brzegi pojemnika maskujemy ziemią. Dzięki tej metodzie ograniczymy rozrastanie się bardzo ekspansywnych bylin na naszej rabacie.

Pielęgnacja

Rabaty bylinowe i mieszane będą piękniejsze, jeżeli poświęcimy im co tydzień kilka minut. Rośliny odwdzięczą się wspaniałym wyglądem. Najważniejsze zabiegi pielęgnacyjne to odchwaszczanie, podlewanie, usuwanie przekwitłych kwiatostanów i ścinanie zaschniętych części nadziemnych po skończonej wegetacji. Wysokim bylinom trzeba zapewnić podpory.

Po kilku latach uprawy niektóre byliny wymagają odmłodzenia, polegającego na ich wykopaniu, oddzieleniu najstarszych części, zamierających lub porażonych przez choroby i posadzeniu w ziemi części młodych i zdrowych. Byliny o systemie korzeniowym włóknistym, jak astry lub bodziszki, podkopujemy łopatą lub widłami i wydobywamy na powierzchnię. Następnie dzielimy ją za pomocą pary wideł, które wbijamy grzbietami do siebie w środek kępy i poruszamy wahadłowo w przeciwnych kierunkach, rozluźniając w ten sposób korzenie.

Niektóre gatunki, jak mak wschodni i dziewanny, mają grube, mięsiste korzenie. Jeżeli kępa jest duża, dzielimy ją najpierw łopatą na mniejsze segmenty, następnie odcinamy ostrożnie ostrym nożem partie korzeni i sadzimy je po dwie-trzy.

Małe rośliny, jak pierwiosnki, można wykopać małymi widełkami i podzielić ręcznie lub za pomocą pary widełek.

Wyższe byliny wymagają zamontowania podpór. Umieszczamy je wówczas, gdy roślinki mają kilka centymetrów wysokości. Podpory można wykonać samemu lub kupić w sklepie.

Rośliny o zwartym ulistnieniu, ale wysokich pędach kwiatostanowych łatwo uszkadzanych przez wiatr, jak ostróżki, zaopatrujemy w paliki. Wbijamy je w ziemię i zaczynamy przywiązywać łodygę, gdy roślina ma 20-25 cm wysokości.

Niektóre rośliny, jak łubiny i ostróżki, kwitną powtórnie pod koniec lata, jeżeli usuniemy pędy kwiatostanowe zaraz po przekwitnieniu. Wycinamy je u samej nasady nożycami lub sekatorem.

Nawet rośliny niepowtarzające kwitnienia wyglądają znacznie korzystniej po wycięciu zwiędłych kwiatów. Gatunki, które wcześnie kwitną i mają duże rozłożyste liście, jak na przykład mak wschodni, ścina się po przekwitnięciu przy samej ziemi. Nowe liście, które się pojawią, będą bardziej zwarte i nie zacieniają sąsiednich roślin.

Byliny rabatowe nawozimy raz na rok. Nawóz rozsypujemy dookoła rośliny uważając, aby nie dostał się na liście i mieszamy z ziemią do głębokości 2,5 cm grabiami lub strzemiączkiem. Jeżeli nie przewidujemy deszczu, a gleba jest sucha, podlewamy, aby rozpuścić nawóz i udostępnić roślinom składniki pokarmowe.

Ściółka nie jest niezbędna, ale hamuje rozwój chwastów i zmniejsza straty wody z gleby. Rabata pokryta ściółką wygląda bardziej dekoracyjnie. Warstwa atrakcyjnego materiału organicznego, na przykład rozdrobnionej kory, powinna mieć co najmniej 5 cm grubości.

W wolnych chwilach zawsze warto odchwaścić glebę wokół roślin. Chwasty konkurują z roślinami uprawnymi o światło, wodę i składniki pokarmowe. Wycinamy chwasty jednoroczne z korzeniami podczas słonecznej pogody i pozostawiamy na powierzchni do zaschnięcia. Głęboko korzeniące się chwasty trwale odrastają, jeżeli zostaną ścięte przy nasadzie. Musimy je podkopać tak głęboko, aby usunąć z całą częścią podziemną.

W końcu okresu wegetacyjnego ścinamy byliny nad samą ziemią z wyjątkiem tych gatunków, których przyziemne pąki zimujące korzystają w zimie z ochrony obumarłych łodyg i liści. Używając grabi delikatnie usuwamy zwiędłe łodygi i liście. Pozostawione stanowiłyby kryjówkę dla ślimaków i innych szkodników oraz rozsadnik chorób.

Krótka charakterystyka wybranych gatunków bylin

W każdym roku, w gospodarstwie szkółkarskim w Starym Grabiążu, staramy się zaproponować klientom inny zestaw gatunków i odmian bylin wiosennych i letnich. Poniżej przedstawiamy kilka najbardziej popularnych i sprawdzonych, które polecamy do posadzenia w ogródku.

 Nachyłek wielkokwiatowycoreopsis grandiflora – jest to kępiasta bylina, która w czasie kwitnienia wyrasta na wysokość około 80 cm. Jej ozdobą są śliczne, żółte koszyczki kwiatowe osadzone pojedynczo na długich szypułkach. Różne odmiany mają kwiaty pełne albo pojedyncze, czasami z brązowymi plamami. Nachyłek lubi stanowiska słoneczne, gleby żyzne i przepuszczalne. Kwitnie od czerwca do przymrozków, z krótkimi przerwami na wytworzenie nowych pąków kwiatowych. Usuwanie przekwitniętych koszyczków przyspiesza ten proces. Kwiatostany nachyłka bardzo dobrze nadają się do tworzenia bukietów.

Goździk pierzastydianthus plumarius – kępiasta bylina tworząca zwarte poduszki niebieskozielonych liści dorastająca jedynie do wysokości około 20 cm. Wymaga słonecznego stanowiska i przepuszczalnego podłoża. Kwiaty delikatne, w różnych kolorach, pachnące. Pierwsze kwitnienie występuje na przełomie maja i czerwca. Po usunięciu przekwitniętych kwiatostanów roślina wytwarza ponownie pąki kwiatowe i zakwita późnym latem. Ze względu na nieduże rozmiary nadaje się na przód rabaty, do ogrodu skalnego, na niskie obwódki.

Omieg wschodnidoronicum orientale – wiosenna, kępiasta bylina dorastająca w czasie kwitnienia do wysokości około 40 cm. Liście żywo zielone, o sercowatym kształcie. Koszyczki kwiatowe intensywnie żółte, pojedyncze lub pełne, w zależności od odmiany. Kwitną od maja do czerwca. Później roślina przechodzi w spoczynek, dlatego nie należy jej sadzić z przodu rabaty, lecz wśród innych bylin, które będą kwitły latem i ją zakryją. Omieg wymaga stanowiska cienistego oraz próchnicznej i wilgotnej gleby. Kwiatostany nadają się do cięcia i długo stoją we flakonie.

Gailardia ościstagaillardia aristata – letnia, kępiasta bylina o lancetowatych, szorstkich, zielonych liściach. W trakcie kwitnienia osiąga wysokości około 60 cm. Ozdobą są duże koszyczki kwiatowe w różnych kolorach. Najbardziej popularne są dwubarwne, żółto-czerwone, ale dostępne są również odmiany o kwiatach bordowych, pomarańczowych i czysto żółtych. Kwitnie całe lato, od lipca do września. Ozdobne są również owocostany, które tworzą zabawne kulki na wysmukłych szypułkach. Gailardia dobrze rośnie na słonecznych miejscach. Wymaga gleby lekkiej i żyznej. Dobrze prezentuje się na rabatach bylinowych posadzona w małych grupach. Kwiaty długo stoją we flakonie.

Płomyk szydlastyphlox subulata – niska, płożąca się bylina o pędach gęsto ulistnionych. Wyrasta do 10 cm wysokości i średnicy około metra. Dla płomyka odpowiednie jest stanowisko słoneczne o przeciętnej, przepuszczalnej glebie. Wiosną, na przełomie kwietnia – maja, pokrywa się masami kwiatów, w zależności od odmiany – białymi, różowymi, fioletowymi, czerwonymi. Tworzy wtedy barwne dywany, które wyglądają niezmiernie malowniczo. Ze względu na niski wzrost nadaje się do sadzenia w ogrodach skalnych, albo wśród niższych bylin, czy krzewin na przykład wrzośców.

Sasanka zwyczajnapulsatilla vulgaris – wiosenna, kępiasta bylina o delikatnych, pierzastych, zielnych liściach. Wiosną jako pierwsze pojawiają się pąki kwiatowe. Duże, dzwonkowate kwiaty osadzone są na pojedynczych pędach wyrastających do około 15 cm wysokości. Kolor kwiatów zależy od odmiany, najbardziej popularny jest fioletowo-purpurowy. Początkowo cała roślina jest jedwabiście owłosiona. Po kwitnieniu pędy wyrastają do 40 cm i zaczynają się rozwijać liście. Dekoracyjne są również owocostany, które przypominają dmuchawce. Sasanka wymaga stanowiska słonecznego i lekkiej, zasadowej gleby. Aby wyeksponować jej wiosenny urok, dobrze jest posadzić ją wśród niższych bylin lub innych krzewin, z przodu rabaty.

Skalnica Arendsa – saxifraga x arendsii wiosenna bylina, która tworzy zwarte, niezbyt duże poduszki. Liście głęboko wcinane, miękkie, zebrane w charakterystyczne różyczki, ozdobne cały rok. Wiosną skalnica wytwarza liczne pędy kwiatostanowe, które dorastają do 15 cm wysokości. W maju dochodzi do obfitego kwitnienia, co wygląda przepięknie. Kolor kwiatów uzależniony jest od odmiany – biały, różowy, czerwony, zielono-biały. Aby skalnica dobrze rosła należy zatroszczyć się dość żyzną i wilgotną glebę. Jest to delikatna i niezbyt ekspansywna bylina. Do stosowania w ogrodach skalnych lub na niewielkich rabatach bylinowych. Najlepiej wygląda sadzona w małych grupach.

Tawułka Arendsaastilbe x arendsii – kępiasta, letnia bylina dorastająca do 80 cm. Liście zielone lub brązowo-zielone, złożone, pierzaste, bardzo ozdobne. Kwiaty efektowne, zebrane w duże, rozgałęzione i gęste wiechy, wyrastające ponad liście. Kolor kwiatów zależy od odmiany – biały, różowy, czerwony. Rozkwitają w lipcu i kwitną do przymrozków, z przerwami na wytworzenie nowych pąków. Tawułka dobrze rośnie w miejscach lekko zacienionych. Wymaga gleby wilgotnej i żyznej. Można ją sadzić również nad wodą, ale tak, aby karpy nie były zalewane. Doskonała na rabaty, sadzona w większych grupach. Dobrze radzi sobie również w pojemnikach.

Tekst opracowano z wykorzystaniem literatury:

  1. Praktyczna encyklopedia ogrodnictwa, Peter McHoy, Oficyna Wydawnicza „Delta W-Z”, Warszawa 1996
  2. Katalog roślin – drzewa, krzewy, byliny Związek Szkółkarzy Polskich, Agencja Promocji Zieleni Sp. z o.o., Warszawa 2011
  3. Katalog bylin polecanych przez Związek Szkółkarzy Polskich, Agencja Promocji Zieleni Sp. z o.o., Warszawa 2005